ความรู้การลงทุนเบื้องต้น: ถามอะไรก่อนเลือกสินทรัพย์

ในบทความนี้

1. อาการและการวินิจฉัย
2. สินทรัพย์ทำเงินให้เราได้สองทาง
3. สินทรัพย์ลงทุนหลัก ๆ ทำหน้าที่ต่างกัน
4. ห้าคำถามก่อนตัดสินใจ
5. สัญญาณเตือนที่ควรระวัง
6. ความรู้การลงทุนสร้างได้อย่างไร
7. คำถามที่พบบ่อย

"ตอนนี้ลงทุนอะไรดี"

เป็นคำถามที่ฟังดูง่าย แต่ตอบให้ดีได้ยาก ถ้าไม่รู้ข้อมูลอื่นของคนถาม

อาการและการวินิจฉัย

อาการ: ลงทุนแล้วไม่สบายใจ ขายเร็วเกินไปตอนราคาลง หรือต้องถอนเงินออกในจังหวะที่ไม่ดี

สิ่งที่มักคิดว่าเป็นปัญหา: ยังเลือกหุ้นหรือกองทุนไม่เก่งพอ จึงไปหาข้อมูลเพิ่ม หาคนแนะนำตัวใหม่

ต้นเหตุที่ควรตรวจก่อน: ได้กำหนดหรือยังว่า เงินก้อนนั้นมีหน้าที่อะไร ต้องใช้เมื่อไร และรับการขึ้นลงได้แค่ไหน ถ้าเงินที่ต้องใช้ในหนึ่งปีไปอยู่ในสินทรัพย์ที่ราคาขึ้นลงแรง หรือเงินที่ต้องการกระแสเงินสดรายเดือนไปอยู่ในสินทรัพย์ที่ไม่จ่ายอะไรเลย ต่อให้เลือกตัวลงทุนเก่งแค่ไหนก็ยังไม่สบายใจ

ก่อนจัดพอร์ต ให้เริ่มจากหน้าที่ของเงินก้อนนั้น เมื่อเป้าหมายชัด คำถามว่าควรเลือกลงทุนอะไรก็จะแคบลง

สินทรัพย์ทำเงินให้เราได้สองทาง

กระแสเงินสด (cash flow) คือเงินที่จ่ายเข้ามาระหว่างถือ เช่น ค่าเช่า เงินปันผล ดอกเบี้ย กำไรจากธุรกิจที่แบ่งออกมา

Capital gain (กำไรจากส่วนต่างราคา) คือกำไรเมื่อขายสินทรัพย์ได้สูงกว่าต้นทุนซื้อ ส่วนกำไรสุทธิที่เหลือจริงต้องหักค่าซื้อขายและภาษีที่เกี่ยวข้องด้วย เช่น ค่านายหน้า ค่าธรรมเนียม หรือค่าโอน ขึ้นกับประเภทสินทรัพย์ หากราคาขึ้นแต่ยังไม่ขาย จะเป็นกำไรที่ยังไม่เกิดขึ้นจริง และราคาก็อาจลดลงได้

ในเกม CASHFLOW ผู้เล่นจะเจอทั้งสองแบบ บางการ์ดเป็นอสังหาฯ ที่ให้ค่าเช่าทุกเดือน บางการ์ดเป็นหุ้นที่ไม่จ่ายอะไรระหว่างถือ แต่อาจขายทำกำไรได้เมื่อราคาขึ้น ผู้เล่นที่จะออกจาก Rat Race ได้ต้องสะสมแบบแรกให้พอ เพราะเงื่อนไขการออกจาก Rat Race วัดจากรายได้ต่อเดือน (ส่วนการชนะเกมบน Fast Track เป็นอีกเป้าหมายหนึ่งตามคู่มือของรุ่นที่ใช้)

ในชีวิตจริง ทั้งสองแบบมีประโยชน์ คำถามคือเรากำลังต้องการแบบไหนสำหรับเงินก้อนนี้

สินทรัพย์ลงทุนหลัก ๆ ทำหน้าที่ต่างกัน

ตารางนี้เป็นภาพกว้าง ในแต่ละประเภทยังต่างกันได้มาก ต้องดูเงื่อนไขของแต่ละตัวก่อนตัดสินใจ

ห้าคำถามก่อนตัดสินใจ

1. เงินก้อนนี้ต้องใช้เมื่อไร ถ้าต้องใช้ภายในไม่กี่ปี ควรอยู่ในสินทรัพย์ที่มูลค่าไม่แกว่งมาก และถอนได้ทันเวลา
2. ต้องการให้มันทำอะไร สร้างกระแสเงินสดรายเดือน เติบโตระยะยาว หรือเก็บไว้ใช้ฉุกเฉิน
3. ถ้ามูลค่าลดลง 30% ในปีเดียว จะรู้สึกและทำอย่างไร คำถามนี้ช่วยให้เห็นความรู้สึกของเราต่อการขาดทุน
4. ต้องใช้เวลาดูแลเท่าไร และเรามีเวลานั้นไหม
5. เข้าใจไหมว่าผลตอบแทนมาจากอะไร ถ้าอธิบายให้คนอื่นฟังไม่ได้ ควรหยุดคิดก่อน

คำถามที่ 3 เป็นแค่การสำรวจความรู้สึกเบื้องต้น ใช้แทนการประเมินความเหมาะสมในการลงทุน (suitability assessment) ไม่ได้ การประเมินที่ครบต้องดูทั้งความสามารถรับความเสี่ยงทางการเงิน เช่น รายได้ ภาระ และเงินสำรอง ระยะเวลาลงทุน และความต้องการสภาพคล่อง ประกอบกัน

ทั้งห้าข้อควรอยู่บนฐานที่ทำไว้แล้ว คือรู้ตัวเลขการเงินของตัวเอง (วิธีทำงบการเงินส่วนบุคคล) และมีเงินสำรองฉุกเฉินพอสมควร เพื่อจะไม่ต้องขายสินทรัพย์ในจังหวะที่ไม่ดี

สัญญาณเตือนที่ควรระวัง

• รับประกันผลตอบแทนสูงในเวลาสั้น
• อธิบายที่มาของผลตอบแทนไม่ได้ หรือซับซ้อนจนตรวจสอบไม่ได้
• เร่งให้ตัดสินใจทันที
• ผู้ชักชวนไม่ได้รับอนุญาตจากหน่วยงานกำกับ

ถ้าเป็นผลิตภัณฑ์หรือผู้ให้บริการในตลาดทุน ให้ตรวจสอบการได้รับอนุญาตกับสำนักงาน ก.ล.ต. และอ่านข้อมูลผลิตภัณฑ์จากแหล่งต้นทางก่อน การได้รับอนุญาตไม่ได้รับประกันผลตอบแทน

ความรู้การลงทุนสร้างได้อย่างไร

อ่านช่วยให้รู้คำศัพท์ แต่การเข้าใจว่าแต่ละการตัดสินใจกระทบกระแสเงินสด สภาพคล่อง และหนี้อย่างไร ต้องผ่านการฝึก ทางที่เสี่ยงน้อยคือซ้อมในเกมก่อน เช่น เกม CASHFLOW แล้วค่อยเริ่มลงทุนจริงด้วยเงินจำนวนที่ถ้าเสียไปแล้วยังไม่กระทบชีวิต

คำถามที่พบบ่อย

มือใหม่ควรเริ่มลงทุนอะไร

ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เริ่มจากตอบห้าคำถามข้างบน แล้วเลือกสินทรัพย์ที่เข้าใจและตรงกับหน้าที่ของเงินก้อนนั้น

ตราสารหนี้ปลอดภัยเหมือนเงินฝากไหม

ไม่เหมือน ตราสารหนี้มีความเสี่ยงที่ผู้ออกจะผิดนัดชำระ ราคาอาจลดลงถ้าขายก่อนครบกำหนด และบางตัวหาคนซื้อต่อได้ยาก ควรอ่านข้อมูลผู้ออกและอันดับความน่าเชื่อถือก่อน

ลงทุนเพื่อกระแสเงินสด หรือเพื่อส่วนต่างราคาดีกว่า

ขึ้นกับเป้าหมาย ถ้าต้องการรายได้มาช่วยจ่ายรายจ่าย กระแสเงินสดสำคัญกว่า ถ้าเป็นเงินระยะยาวที่ยังไม่ต้องใช้ การเติบโตของมูลค่าอาจเหมาะกว่า และใช้ทั้งสองแบบคู่กันก็ได้