บทความ 05 · อ่านประมาณ 9 นาที
วิธีทำงบการเงินส่วนบุคคล พร้อมตัวอย่างและเงินสำรองฉุกเฉิน
ในบทความนี้
ถ้าต้องเลือกเรื่องแรกในการเรียนความรู้การเงิน ผมเลือกเรื่องนี้
งบการเงินส่วนบุคคลบอกสองอย่างที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจเรื่องเงินครั้งใหญ่ คือ แต่ละเดือนเงินไหลเข้าออกอย่างไร และตอนนี้เรามีฐานะแค่ไหน
ใช้แค่กระดาษหรือสเปรดชีตก็ทำได้
งบสองแผ่นที่ต้องทำ
- Cash flow ส่วนบุคคล (งบเงินสดรับและจ่าย) ดูเป็นรายเดือน ตอบคำถามว่าเงินเข้าเท่าไร ออกเท่าไร เหลือเท่าไร
- งบดุลส่วนบุคคล ดู ณ วันใดวันหนึ่ง ตอบคำถามว่ามีอะไร เป็นหนี้เท่าไร และเหลือเป็นของเราจริงเท่าไร
ขั้นที่ 1: งบรายรับรายจ่าย
ใช้ข้อมูลย้อนหลังจากบัญชีธนาคาร แอปธนาคาร และใบแจ้งยอดบัตรเครดิต อย่างน้อยหนึ่งถึงสามเดือน
ตัวอย่างสมมติ: พนักงานบริษัท รายได้หลังหักภาษีและประกันสังคมแล้ว 40,000 บาทต่อเดือน ตารางนี้เป็นแผนจัดสรรเงินรายเดือน โดยเฉลี่ยเบี้ยประกันรายปีไว้ล่วงหน้า จึงต้องเทียบกับเงินรับและจ่ายจริงในแต่ละเดือนด้วย
| รายการ | บาท/เดือน |
|---|---|
| รายรับสุทธิ | 40,000 |
| ค่างวดคอนโด (ดอกเบี้ย 7,000 + เงินต้น 5,000) | 12,000 |
| ค่างวดรถ | 8,000 |
| อาหารและเดินทาง | 9,000 |
| น้ำ ไฟ อินเทอร์เน็ต โทรศัพท์ | 2,500 |
| เบี้ยประกัน (ค่าเฉลี่ยต่อเดือนสำหรับวางแผน) | 1,500 |
| ชำระหนี้บัตรเครดิตยอดเก่า | 2,000 |
| ใช้จ่ายส่วนตัวอื่น ๆ | 3,000 |
| รวมเงินจ่ายและเงินกันไว้สำหรับรายปี | 38,000 |
| เงินเหลือหลังจัดสรรตามแผน | 2,000 |
สามเรื่องที่ควรรู้ตอนอ่านตาราง
ระวังนับซ้ำกับบัตรเครดิต ในตัวอย่างนี้ ค่าอาหาร เดินทาง และค่าใช้จ่ายอื่นในเดือนนี้นับไว้ในหมวดของมันแล้ว บรรทัด "ชำระหนี้บัตรเครดิตยอดเก่า" คือการผ่อนยอดค้างจากเดือนก่อน ๆ เท่านั้น ถ้าเราใช้บัตรจ่ายค่าอาหารแล้วนับทั้งค่าอาหารและยอดที่จ่ายบัตรสำหรับค่าอาหารนั้นอีกครั้ง ตัวเลขจะสูงเกินจริง
เบี้ยประกันเป็นค่าเฉลี่ย เบี้ยรายปี 18,000 บาท หารสิบสองได้ 1,500 บาท ตัวเลขนี้ช่วยให้เห็นภาระต่อเดือนและกันเงินไว้ล่วงหน้า แต่เงินจะออกจริงเป็นก้อนในเดือนที่ครบกำหนดจ่าย จึงต้องดูด้วยว่าเดือนนั้นมีเงินสดพอ (ตัวเลขสมมติ)
เงินเหลือในแผนไม่ใช่กำไร ตารางนี้นับทั้งเงินจ่ายและเงินกันไว้สำหรับรายปี รวมเงินต้นที่ผ่อนคอนโด 5,000 บาท ซึ่งไปลดหนี้ ไม่ได้หายไปเหมือนค่าอาหาร จึงไม่ควรนำยอดรวมในแผนไปเรียกว่าค่าใช้จ่ายทางบัญชีทั้งหมด สำหรับการใช้ชีวิต ต้องดูทั้งเงินเหลือหลังจัดสรรและวันที่ต้องจ่ายเงินจริง
ขั้นที่ 2: งบดุลส่วนบุคคล
ตามหลักที่ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยอธิบายไว้ สินทรัพย์ให้บันทึกตามมูลค่าที่ขายได้ ณ ปัจจุบัน และหนี้สินให้ใช้ยอดคงค้าง บ้านและรถเป็นสินทรัพย์ ส่วนเงินกู้บ้านและเงินกู้รถเป็นหนี้สิน
ตัวอย่างสมมติ (คนเดียวกับด้านบน)
| สินทรัพย์ | บาท | หนี้สิน | บาท |
|---|---|---|---|
| เงินฝาก | 60,000 | หนี้บัตรเครดิตคงค้าง | 30,000 |
| กองทุนรวม | 40,000 | เงินกู้รถคงค้าง | 300,000 |
| คอนโด (มูลค่าขายปัจจุบัน) | 2,000,000 | เงินกู้คอนโดคงค้าง | 1,700,000 |
| รถ (มูลค่าขายปัจจุบัน) | 450,000 | ||
| รวมสินทรัพย์ | 2,550,000 | รวมหนี้สิน | 2,030,000 |
Net worth (ความมั่งคั่งสุทธิ) = 2,550,000 − 2,030,000 = 520,000 บาท
ถ้าสงสัยว่าทำไมพ่อรวยสอนลูกบอกว่าบ้านเป็นหนี้สิน อ่าน สินทรัพย์กับหนี้สิน
ขั้นที่ 3: อ่านสองงบคู่กัน
- ความมั่งคั่งสุทธิเป็นบวก แต่ส่วนใหญ่ผูกอยู่กับคอนโดและรถ ซึ่งเปลี่ยนเป็นเงินสดได้ช้า
- เงินที่ใช้ได้ทันทีมีเงินฝาก 60,000 บาท กองทุนรวมขายได้ แต่ราคาอาจลดลงในช่วงที่ต้องใช้เงิน
- เงินเหลือเดือนละ 2,000 บาท ถ้ามีรายจ่ายไม่คาดคิด หรือรายได้สะดุด จะตึงเร็ว
ขั้นที่ 4: เงินสำรองฉุกเฉิน (Emergency fund) ควรมีเท่าไร
ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยแนะนำให้มีเงินสำรองฉุกเฉินราว 3–6 เท่าของรายจ่ายรายเดือน และเก็บไว้ในที่ที่ถอนใช้ได้คล่อง
ในการวางแผน ผมใช้ ค่าใช้จ่ายจำเป็น เป็นฐานในการคำนวณ คือรายจ่ายที่ยังต้องจ่ายแม้รายได้หยุด ในตัวอย่างนี้คือทุกรายการยกเว้นใช้จ่ายส่วนตัวอื่น ๆ
- ค่าใช้จ่ายจำเป็น = 38,000 − 3,000 = 35,000 บาท/เดือน
- 3–6 เดือน = 105,000 – 210,000 บาท
- ตอนนี้มีเงินฝาก 60,000 บาท ใช้ได้ประมาณ 1.7 เดือน
ตัวเลข 3–6 เดือนเป็นจุดตั้งต้น ไม่ใช่กฎตายตัว ควรมีมากขึ้นถ้ารายได้ไม่แน่นอน เช่น ฟรีแลนซ์ เจ้าของกิจการ คนที่รายได้หลักมาจากค่าคอมมิชชัน หรือมีคนในครอบครัวต้องดูแล
ทำต่อเนื่องอย่างไร
- อัปเดตงบรายรับรายจ่ายทุกเดือน และงบดุลเป็นระยะ เช่น ทุกสามถึงหกเดือน
- ก่อนตัดสินใจเรื่องใหญ่ เช่น ซื้อรถ ซื้อบ้าน กู้ลงทุน ลองใส่ตัวเลขใหม่ลงในงบก่อน แล้วดูว่าเงินเหลือและเงินสำรองเปลี่ยนไปอย่างไร
ในเกม CASHFLOW ผู้เล่นต้องอัปเดตงบของตัวเองทุกครั้งที่ซื้อหรือขายอะไร การซ้อมในเกมช่วยให้คุ้นกับการทำงบจริง (รู้จักเกม CASHFLOW)
คำถามที่พบบ่อย
ต้องลงทุกรายการละเอียดไหม
ช่วงแรกแยกเป็นหมวดใหญ่ก็พอ ความสม่ำเสมอสำคัญกว่าความละเอียด
มูลค่าคอนโดใช้ราคาไหน
ใช้มูลค่าที่น่าจะขายได้จริง ณ ปัจจุบัน อาจดูจากราคาซื้อขายห้องใกล้เคียง ไม่ใช่ราคาที่เราซื้อมา
ใช้บัตรเครดิตจ่ายทุกอย่าง ควรลงตารางอย่างไร
ถ้าดูพฤติกรรมการใช้เงิน ให้แยกรายการที่รูดตามหมวด เช่น อาหารหรือเดินทาง ส่วน Cash flow ให้ดูวันที่จ่ายเงินจริงเข้าบัตร เชื่อมสองส่วนเข้าด้วยกันโดยไม่เอารายการซื้อเดิมมารวมซ้ำ และแยกเงินต้น ดอกเบี้ย กับค่าธรรมเนียมให้ชัด
เงินสำรองควรเก็บที่ไหน
ที่ที่ถอนได้เร็วและมูลค่าไม่ผันผวนมาก เช่น บัญชีเงินฝาก ควรแยกบัญชีจากเงินใช้จ่ายประจำ
